Nguyên tắc sử dụng AI trong trường học

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tác động mạnh mẽ đến trường học, từ giáo viên đến học sinh và nhà quản lí giáo dục. AI không chỉ là trợ lí tốt mà còn là công cụ giúp gia tăng hiệu suất công việc. Tuy nhiên, việc sử dụng AI một cách có trách nhiệm, có đạo đức cần được nghiên cứu và thực hành một cách nghiêm túc.

I. KHUNG NĂNG LỰC TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI)

Thông Thông tư 02/2025/TTBGDĐT ngày 24 tháng 01 năm 2025 của Bộ GD&ĐT về Quy định khung năng lực số của người học, trí tuệ nhân tạo là:

Trí tuệ nhân tạo (viết tắt là AI) là việc phát triển các hệ thống máy tính có khả năng thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi trí tuệ con người, như học tập, suy luận và giải quyết vấn đề.

Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative Artificial Intelligence hay còn gọi là Gen AI) là một lĩnh vực con của AI tập trung vào việc tạo ra dữ liệu mới, có thể là văn bản, hình ảnh, âm thanh, hoặc video, mã nguồn lập trình dựa trên dữ liệu đầu vào đã được huấn luyện trước đó.Ứng dụng AI trong học tập, làm việc và cuộc sống một cách có đạo đức và trách nhiệm.

Hiểu biết về AI (trong đó có Gen AI): Hiểu được cách AI ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày và vai trò của AI trong các lĩnh vực khác nhau. Nắm vững được nguyên tắc hoạt động của AI, khả năng và hạn chế của AI.

Sử dụng AI có đạo đức và trách nhiệm: Sử dụng hiệu quả các hệ thống AI và hiểu rõ ứng dụng thực tế của chúng. Sử dụng được AI để tạo nội dung, khám phá kiến thức và giải quyết các vấn đề trong công việc, học tập và cuộc sống hằng ngày.

Đánh giá các công cụ AI: Đánh giá và lọc thông tin từ các nguồn được tạo ra hoặc xử lý bằng AI, để hiểu rõ hơn về tính đáng tin cậy và cách sử dụng thông tin đó. Đánh giá AI trên các khía cạnh minh bạch, an toàn, đạo đức và tác động.

II. NGUYÊN TẮC SỬ DỤNG AI TRONG TRƯỜNG HỌC

Theo nhóm tác giả Lê Anh Vinh (Chủ biên), Lương Đình Hải, Nguyễn Minh Hải, Đỗ Đức Lân, Vũ Văn Luân, Trần Mỹ Ngọc, Lê Quang Quân (2025), các khung chuẩn mực đạo đức AI được xây dựng dựa trên 08 nguyên tắc cốt lõi, gồm có: 

• Nguyên tắc 1: Sử dụng AI để đạt mục tiêu giáo dục
• Nguyên tắc 2: Sử dụng AI cho mục đích kiểm tra đánh giá một cách hiệu quả
• Nguyên tắc 3: Sử dụng AI một các bình đẳng
• Nguyên tắc 4: Quyền riêng tư trong sử dụng AI
• Nguyên tắc 5: Sử dụng AI một cách minh bạch với trách nhiệm giải trình.
• Nguyên tắc 6: Đảm bảo tính chính xác khi sử dụng
• Nguyên tắc 7: Sử dụng AI để khuyến khích sự sáng tạo
• Nguyên tắc 8: Sử dụng AI trên tinh thần thúc đẩy các giá trị nhân văn

III. HỌC SINH VÀ AI

1. Vai trò của AI đối với người học

• AI là công cụ hỗ trợ mạnh mẽ cho quá trình học tập suốt đời.

• Giúp cá nhân hóa việc học, thúc đẩy tư duy độc lập, sáng tạo và phản biện.

• Hỗ trợ người học vượt qua rào cản truyền thống và tiếp cận kiến thức linh hoạt hơn.

2. Ứng dụng AI trong việc tự học

• Sử dụng AI để cá nhân hóa nội dung học tập, theo dõi tiến độ, và gợi ý lộ trình phù hợp.

• Hỗ trợ lên kế hoạch học tập, nhắc nhở deadline, phân bổ thời gian hợp lý.

• Gợi ý công cụ AI phù hợp theo trình độ và mục tiêu người học.

3. Kỹ năng cần thiết khi sử dụng AI

• Biết cách chọn và sử dụng công cụ AI phù hợp.

• Kiểm tra độ tin cậy, minh bạch và an toàn của công cụ.

• Thể hiện trách nhiệm xã hội và đạo đức khi dùng AI.

4. Ví dụ công cụ AI hữu ích cho người học

• ChatGPT, Socratic, Wolfram Alpha, Symbolab: hỗ trợ giải bài, giải thích khái niệm.

• Mapify, Kialo, Deepseek: hỗ trợ tư duy phản biện, lập luận và thảo luận.

5. Lưu ý khi sử dụng AI

• Không nên phụ thuộc hoàn toàn vào AI, cần chủ động và có tư duy phản biện.

• Tôn trọng quyền riêng tư và sử dụng AI có trách nhiệm.

• Luôn kết hợp AI với sự hướng dẫn từ con người (giáo viên, cố vấn).

Tài liệu tham khảo

• Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT về Quy định khung năng lực số cho người học: Link truy cập
• Tài liệu hướng dẫn sử dụng AI trong dạy và học: Link truy cập